Kategorie
Akcyza

Uzasadnione i racjonalne decyzje ustawodawcy nie są luką podatkową

Rozmowa z Krzysztofem Rutkowskim, radcą prawnym, doradcą podatkowy, Partnerem w kancelarii KDCP

W ostatnim czasie dużo mówi się o akcyzie i ewentualnych zmianach. Jak Pan ocenia obecne prawo dotyczące podatku akcyzowego w Polsce? Czy system jest spójny, szczelny i czy ten specyficzny podatek spełnia swoją funkcję?

 

Pozytywnie. System akcyzy spełnia swoją rolę. W ostatnich latach wprowadzono szereg zmian, zwłaszcza uszczelniających te sektory, gdzie mogło dochodzić do nadużyć. Niestety, jeśli jakiś podatek funkcjonuje, to występuje również pokusa, aby próbować go unikać. Ostatnie lata przyniosły szereg uszczelnień akcyzowych m.in. sektora paliwowego, smarowego czy alkoholowego.

 

Dotyczy to zwłaszcza sektorów, gdzie ze względów społecznych czy ekonomicznych podobne produkty są różnie opodatkowane, jak chociażby: w paliwach olej napędowy (popularny diesel) jest opodatkowany wyższą akcyzą niż de facto ten sam produkt tzw. lekki olej opałowy, który w praktyce jest dieslem, ale zabarwionym o oznaczonym markerem. Akcyza na diesla jest 5-krotnie wyższa, niż na lekki olej opałowy. Podobnie jest w sektorze alkoholowym, gdzie ten sam etanol spożywany (np. w napojach spirytusowych) jest obłożony dość wysoką akcyzą, a ten sam etanol, ale zawarty np. w rozpuszczalnikach, środkach dezynfekcji czy płynach do spryskiwaczy jest z akcyzy zwolniony (uprzednio ulega skażeniu). Są również branże, gdzie takie ryzyko nie występuje, chociażby branża piwowarska. Piwo poza jego standardową konsumpcją (spożyciem) nie ma innych zastosowań, przez co ryzyko jakichkolwiek nadużyć w zasadzie tu nie występuje.

 

Czy Pana zdaniem państwo może w akcyzie poszukiwać jeszcze jakichkolwiek rezerw aby zwiększyć wpływy budżetowe? Zdarzają się opinie jakoby w akcyzie były jakieś „luki” dające się usunąć i stworzyć dodatkowe możliwości dochodowe.

 

Z takimi tezami należy być bardzo ostrożnym. Oczywiście luki prawne mogą występować w każdym systemie, w tym również w akcyzie, ale należy odróżnić rzekome „luki” od świadomych decyzji prawodawcy. Przykładowo to, że samochody elektryczne lub hybrydowe są opodatkowane niższą akcyzą niż stare diesle nie jest „luką” prawną – tylko wyrazem uzasadnionych i racjonalnych decyzji ustawodawcy. Po prostu ustawodawca uznał, że warto hybrydy i elektryki opodatkować niższą akcyzą. Oczywiście można prowadzić dyskusję, społeczną, ekonomiczną czy branżową czy jest to decyzja słuszna – ale nie można twierdzić, że jest to jakaś luka czyli błąd ustawodawcy. Skoro mamy programy rządowe dot. rozwoju elektromobilności, to po prostu akcyza jest jednym z obszarów, gdzie takie strategie są realizowane. Podobnie jest chociażby w sektorze napojów alkoholowych. Skoro mamy przepisy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, które wprost nakazują prowadzenie polityki i uchwalanie przepisów, które nie tylko ograniczają spożycie napojów alkoholowych, ale również zmierzają do zmiany struktury ich spożycia na rzecz napojów o niskiej zawartości procentowej alkoholu – to wyrazem tego jest wyższe opodatkowanie np. wódek, niż piwa. Podobnie wygląda to w większości krajów Unii Europejskiej.

 

Jaka jest granica, poza którą podniesienie stawek podatku nie będzie już skutkować zwiększeniem wpływów a bilans korzyści i strat stanie się dla państwa negatywny?

 

Tego tak naprawdę nikt nie wie. Jest to problem tzw. krzywej Laffera. Wiadomo, że nikt nie lubi podatków, a im podatek jest wyższy, tym większa pokusa, aby go nie płacić (bo potencjalny „zysk” z podjętego ryzyka również większy). Działa to zwłaszcza tam, gdzie podatku dość łatwo można nie zapłacić. Z kolei im podatek niższy, tym więcej osób i podmiotów decyduje się na jego płacenie w imię chociażby własnego spokoju. W sytuacji kryzysu gospodarczego, kiedy w trudnej sytuacji jest coraz więcej podmiotów – częstym wyborem jest „zapłacić podatek czy zapłacić pensje pracownikom”, a nie „podatek, czy nowy samochód”. Stąd czas kryzysu to nie jest czas na podnoszenie podatków.

 

Czy obecny czas, a mamy zawirowania w związku z trwającą pandemią, to dobry moment na rozważanie zmian systemowych, ukształtowanych przez wiele lat i sprawdzających się w praktyce?

 

To zależy, o jakich zmianach mówimy. Jeśli o prostym podnoszeniu podatków – to zdecydowanie nie ten czas, Rząd powinien raczej zastanawiać się nad tym, jak przedsiębiorcom ulżyć, a nie jak ich dodatkowo obciążyć. Natomiast jeśli czas pandemii bardziej uwypukli zasadność jakiejś zmiany – jestem za tym, aby pozostawić je w systemie na zawsze. Widzimy to np. w funkcjonowaniu organów i sądów, gdzie czas pandemii spowodował realną (a nie tylko teoretyczną) możliwość załatwienia sprawy zdalnie – w mojej ocenie należy te możliwości utrzymać. W sektorze akcyzowym widzimy to chociażby w piwach, które spośród wszystkich napojów alkoholowych mają najkrótsze terminy przydatności do spożycia („wódka postoi – piwo nie postoi”). Kryzys w branży gastronomicznej, brak imprez i eventów spowodował, że bardzo duże ilości wyprodukowanego piwa po prostu uległy zepsuciu. Zatem dostrzeżona „dzięki pandemii” potrzeba zmiany przepisów umożliwiająca niepłacenie akcyzy od piwa przeterminowanego, które ulega niszczeniu jest słuszna, również w czasie po pandemii. Problem ten innych alkoholi w zasadzie nie dotyczy.

Kategorie
Akcyza

Do pobrania

Infografiki

Najważniejsze kwestie dotyczące opodatkowania piwa akcyzą zostały zawarte w infografice „Polska branża piwowarska”.

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin

Powiązane artykuły:

Kategorie
Akcyza

Zmiany stawki akcyzy w Polsce

Zmiany stawki akcyzy w Polsce

W 1996 r. zmieniono treść artykułu 10. ustawy o wychowaniu w trzeźwości, wykreślając z niego bezpośrednie wskazanie ograniczenia spożycia napojów o zawartości alkoholu powyżej 18%. Nowelizacja tego przepisu oraz znaczne obniżenie stawek podatku akcyzowego na napoje spirytusowe w 2003 roku, przy jednoczesnym wzroście stawek akcyzy na piwo sprawiły, że wcześniejsze wysiłki ustawodawcy na rzecz obniżenia spożycia napojów spirytusowych zostały zniweczone. Od tamtej pory konsumpcja alkoholi wysokoprocentowych znów zaczęła systematycznie rosnąć, do poziomu porównywalnego z tym z lat 90. Obecnie napoje spirytusowe stanowią 36% w ogólnej strukturze spożycia alkoholu w Polsce, piwo 55-56%, a wino 8-9%.

Wzrost stawek akcyzy o 10 proc. dla wszystkich rodzajów alkoholu wprowadzony w styczniu 2020 r. utrzymuje uprzywilejowanie wyrobów spirytusowych, jak to miało miejsce w latach poprzednich. Stawka akcyzy na wyroby spirytusowe wzrosła jedynie o 4% w stosunku do roku 2000, podczas gdy na piwo w tym samym czasie akcyza wzrosła aż o 53%. 

Wysokość akcyzy w poszczególnych latach od roku 2000 obrazują poniższe wykresy:

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin

Powiązane artykuły:

Kategorie
Akcyza

Cele polityki alkoholowej państwa

Cele polityki alkoholowej państwa

Podstawę do działań administracji państwa w zakresie kształtowania polityki alkoholowej stanowią przepisy Ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (UWT) z 26 października 1982 r. Ustawę znowelizowano wielokrotnie (ostatnia zmiana weszła w życie w 2020 roku), dostosowując ją do zachodzących w Polsce zmian i nowych realiów. Dzięki temu ten akt prawny w pełni odpowiada aktualnej sytuacji społecznej i gospodarczej kraju.

Zgodnie z przepisami UWT, organy państwowe mają ustawowy obowiązek kształtowania polityki alkoholowej zmierzającej do ograniczania spożycia napojów alkoholowych oraz zmiany struktury ich spożywania (art. 1 ust.1 UWT). Wytyczna ta ma swoje uszczegółowienie w przepisie art. 10 UWT. Zgodnie z tym przepisem akty prawne wpływające na strukturę cen napojów alkoholowych powinny służyć ograniczaniu spożycia tych napojów oraz zmianie struktury ich spożycia na rzecz napojów o niskiej zawartości procentowej alkoholu.

Z zestawienia cytowanych powyżej przepisów wynika, iż do kluczowych celów polityki alkoholowej państwa w warunkach polskich zaliczyć należy podejmowanie działań, które prowadzić będą do ograniczania spożycia alkoholu, jak również do zmiany struktury jego spożycia poprzez zwiększanie udziału napojów o niskiej zawartości alkoholu w całkowitym spożyciu alkoholu. Polityka alkoholowa państwa i główny instrument jej realizacji, jakim jest Ustawa o wychowaniu w trzeźwości, powinny bowiem niwelować negatywne tendencje na rynku alkoholowym i rozwijać go w pożądanym społecznie kierunku.

Ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (UWT) jest aktem prawnym, który skutecznie nadaje kierunek polityce alkoholowej państwa – zarówno współcześnie, jak i ponad 30 lat temu.

USTAWA O WYCHOWANIU W TRZEŹWOŚCI I PRZECIWDZIAŁANIU ALKOHOLIZMOWI:
Art. 10. Akty prawne wpływające na strukturę cen napojów alkoholowych powinny służyć ograniczaniu spożycia tych napojów oraz zmianie struktury ich spożycia na rzecz napojów o niskiej zawartości procentowej alkoholu.

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin

Powiązane artykuły:

Kategorie
Akcyza

Plato, czyli sposób liczenia akcyzy od piwa

Plato, czyli sposób liczenia akcyzy od piwa

Sposób liczenia akcyzy od piwa, który jest oparty o stopnie Plato, wynika ze szczególnych metod produkcji tego napoju, a dokładnie z zasad procesu warzenia piwa. Plato jest systemem kalkulacji akcyzy, który najlepiej odzwierciedla sposób wytwarzania piwa i związane z tym koszty. Piwo nie jest takim samym napojem alkoholowym, jak alkohole mocne. Dane rynkowe pokazują wręcz, że zawartość procentowa alkoholu w piwie od kilku lat systematycznie spada. Dodatkowo, piwo wyróżnia kultura konsumpcji, bogactwo stylów i smaków, które również są pochodną surowców używanych do produkcji i sztuki warzenia.

Akcyzę nalicza się od stopnia zawartości ekstraktu – 8,57 zł za hektolitr stopnia Plato. Taka konstrukcja poboru akcyzy od piwa skutkuje tym, iż im większy stopień Plato ma dane piwo tym większa akcyza jest od niego należna. Wysokość Plato zależy od ilości słodu oraz innych surowców podlegających fermentacji (czyli ekstraktu), które zostaną użyte w procesie warzenia piwa. A zatem im więcej surowców zostanie wykorzystanych w procesie warzenia, tym większe Plato piwa, a w rezultacie wyższa akcyza od niego płacona. Konstrukcja akcyzy w Polsce jest bardzo logiczna. Podstawą opodatkowania jest to, z czego powstaje gotowy wyrób. O ile w przypadku wódki jest to spirytus, to w przypadku piwa powstaje ono z brzeczki, czyli ekstraktu, a nie ze spirytusu.

System oparty o Plato jest stosowany w 14 państwach Unii Europejskiej, przede wszystkim w tych o najbogatszej tradycji piwnej: w Czechach, Niemczech, Austrii. Również w Polsce system ten ma kilkudziesięcioletnią tradycję – był stosowany jeszcze w okresie dwudziestolecia międzywojennego. 

Kraje naliczające akcyzę według zawartości ekstraktu

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin

Powiązane artykuły:

Kategorie
Akcyza

Opodatkowanie akcyzą a specyfika produkcji napojów alkoholowych

Opodatkowanie akcyzą a specyfika produkcji napojów alkoholowych

Napoje alkoholowe są wytwarzane różnymi metodami, co przekłada się na istotne różnice w kosztach produkcji. Koszt wytworzenia jednostki czystego alkoholu w piwie w porównaniu do nakładów potrzebnych do wytworzenia go w napojach spirytusowych jest trzykrotnie wyższy (stosunek 3:1). Specyfika ta została uwzględniona w proporcji opodatkowania akcyzą. Nie bez powodu minimalne stawki akcyzy na alkohole mocne oraz piwo określone w Dyrektywie UE zachowują właśnie proporcje 3:1. W przeciwnej sytuacji etanol zawarty w wódce byłby dużo bardziej konkurencyjny cenowo w porównaniu z etanolem zawartym w piwie lub winie. 

Różnice w kosztach produkcji czystego alkoholu odzwierciedlone są w proporcjach pomiędzy wielkością akcyzy na piwo i alkohole mocne w krajach Unii Europejskiej – średnia akcyza na piwo jest 3 razy niższa od średniej akcyzy na wyroby spirytusowe. Również w krajach, które za podstawę dla ustalenia akcyzy stosują zawartość alkoholu, występuje dysproporcja pomiędzy stawką dla piwa i dla alkoholi mocnych.

Stosowane w Polsce stawki są zatem modelowe z punktu widzenia różnicy kosztów wytworzenia czystego alkoholu. Proporcja wysokości opodatkowania akcyzą piwa i alkoholi mocnych wynosi 2,9 : 1 (akcyza na piwo jest 2,9 razy niższa niż akcyza na napoje spirytusowe) i uwzględnia w regulacjach podatkowych także zapisy art. 10 UW. Zgodnie z nim akty prawne wpływające na strukturę cen napojów alkoholowych powinny służyć ograniczaniu spożycia tych napojów oraz zmianie struktury ich spożycia na rzecz napojów o niskiej zawartości procentowej alkoholu. 

Średni koszt wyprodukowania 1 litra czystego alkoholu:

Share on facebook
Share on twitter
Share on linkedin

Powiązane artykuły: